Ka nisur mbledhja e firmave për nismën qytetare dhe jopartiake që synon shfuqizimin e Ligjit Nr. 21/2024, ndërsa ADCN bën thirrje për vëmendje të vazhdueshme publike, qytetare dhe evropiane ndaj një procesi që ndërthur mbrojtjen e mjedisit, shtetin e së drejtës dhe pjesëmarrjen demokratike.
Më 20 gusht 2026, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve miratoi formularin zyrtar për mbledhjen e nënshkrimeve për nismën referendare që synon shfuqizimin e Ligjit Nr. 21/2024. Qytetarëve shqiptarë u kërkohet tashmë të japin 50,000 firmat e nevojshme sipas Nenit 150 të Kushtetutës, në mënyrë që nisma të mund të kalojë në fazat e mëtejshme.
Ligji nr. 21/2024 ndërhyri në kuadrin ligjor të zonave të mbrojtura, të ndërtuar mbi Ligjin nr. 81/2017. Referendumi synon pikërisht shfuqizimin e këtyre ndryshimeve të vitit 2024, jo të vetë ligjit bazë për zonat e mbrojtura.
Faza e nënshkrimeve e çon nismën përtej procedurës administrative dhe e vendos atë në një proces të pjesëmarrjes qytetare. Është një moment që meriton vëmendjen e shoqërisë civile, organizatave mjedisore dhe partnerëve evropianë, sepse prek njëherësh të ardhmen e zonave të mbrojtura, funksionimin e institucioneve dhe standardet që shoqërojnë rrugën evropiane të Shqipërisë.
Nga mbrojtja e Vjosa–Nartës te fuqia kushtetuese e qytetarëve
Ligji nr. 21/2024 ndryshoi kuadrin ligjor për administrimin e zonave të mbrojtura në Shqipëri. Me përfshirjen e konceptit të ‘turizmit të ekselencës’, ai zgjeroi hapësirën ligjore për zhvillime turistike dhe veprimtari të lidhura me to brenda territoreve me status të mbrojtur. Ky ndryshim prek vetë thelbin e mbrojtjes ligjore: çfarë vlere ka statusi i një zone të mbrojtur, kush ka kompetencën ta dobësojë atë dhe në interes të kujt ushtrohet kjo fuqi?
Në Vjosa–Nartë, këto pyetje morën formë konkrete. Presioni i projekteve zhvillimore mbi këtë ligatinë me rëndësi ndërkombëtare ndezi protestat e përditshme që sot, prej afërsisht 90 ditësh, njihen si Revolucioni Flamingo — i cili lindi për mbrojtjen e një peizazhi dhe u zgjerua në një kërkesë për llogaridhënie, drejtësi mjedisore dhe respektimin e së drejtës së qytetarëve për të kundërshtuar vendimet që prekin tokën publike dhe trashëgiminë natyrore të vendit. Që prej asaj kohe, presionet zhvillimore mbi zonën janë bërë objekt shqyrtimi nga Konventa e Bernës dhe Komisioni ENVI i Parlamentit Evropian. Vjosa–Narta u bë simboli i rezistencës; Ligji nr. 21/2024 nxori në pah përmasën kombëtare të problemit.
Kjo çështje prek njëherësh mbrojtjen e natyrës, funksionimin e institucioneve dhe cilësinë e jetës demokratike. Në vlerësimin e tij për Shqipërinë në vitin 2026, Parlamenti Evropian ka ngritur shqetësime për korrupsionin e nivelit të lartë, dobësitë e kontrollit institucional, mungesën e transparencës dhe përfshirjen e pamjaftueshme të shoqërisë civile në vendimmarrje; rreziqet e korrupsionit në fusha si koncesionet, licencimi, ndërtimi dhe planifikimi territorial. Në të njëjtën kohë, ka kërkuar heqjen e dispozitave të papajtueshme nga legjislacioni për zonat e mbrojtura. Fati i Ligjit nr. 21/2024 lidhet, kështu, jo vetëm me mbrojtjen e natyrës, por edhe me shtetin e së drejtës dhe përgjegjshmërinë e institucioneve.
Pas muajsh protestash, kërkesa qytetare po kalon nga rruga e protestës në atë kushtetuese. Përmes referendumit, qytetarët po përdorin një të drejtë që Kushtetuta ua njeh shprehimisht: të kërkojnë që për një ligj me pasoja të gjera publike të vendosë vetë elektorati. Në këtë kuptim, procesi provon edhe sa peshë reale kanë mekanizmat e pjesëmarrjes qytetare kur institucionet përfaqësuese nuk arrijnë t’i japin përgjigje një shqetësimi të zgjatur publik.
Përgjegjësinë ligjore dhe angazhimin moral të nismës e mbajnë dymbëdhjetë qytetarët nismëtarë; përmes tyre vihet në lëvizje një e drejtë kushtetuese që u përket të gjithë qytetarëve shqiptarë.
Albanian Diaspora Civic Network (ADCN) e mbështet nismën me informim publik, edukim qytetar, koordinim vullnetarësh dhe komunikim ndërkombëtar.
Vëmendja evropiane dhe angazhimi i shoqërisë civile
Në këtë fazë, mbështetja e partnerëve evropianë, organizatave mjedisore, rrjeteve që punojnë për shtetin e së drejtës dhe shoqërisë civile mund të ketë peshë konkrete: duke i dhënë dukshmëri mbledhjes së firmave, duke nxitur pjesëmarrjen e informuar dhe transparencën e procesit, duke sjellë ekspertizë të pavarur dhe duke krijuar lidhje e hapësira dialogu me nismëtarët dhe shoqërinë civile shqiptare.
Natyra nuk shitet. Mbrohet dhe trashëgohet.
Kontakt: team@albaniandiasporacivicnetwork.com
Burime zyrtare të përzgjedhura
- Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, Nenet 150–152
- Ligji Nr. 21/2024, Qendra e Botimeve Zyrtare e Shqipërisë
- Komisioni Evropian, Raporti 2025 për Shqipërinë
- Byroja e Konventës së Bernës, Raporti i Mbledhjes, 17–18 qershor 2026
- Komisioni ENVI i Parlamentit Evropian, Shkëmbim mendimesh mbi mbrojtjen e mjedisit në Shqipëri, 14 korrik 2026
- Parlamenti Evropian, Rezolutë mbi Raportin 2025 të Komisionit për Shqipërinë, 17 qershor 2026
- Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i Shqipërisë, miratimi i formularit standard të nënshkrimeve për referendum, 20 gusht 2026