Kuptoni referendumin

Besjana Guri është aktiviste mjedisore dhe një nga figurat shqiptare më të njohura ndërkombëtarisht në mbrojtjen e lumenjve. E formuar në shkencat sociale dhe punën me komunitetin, ajo ishte pjesë e grupit themelues të EcoAlbania dhe një prej drejtueseve të fushatës «Save the Blue Heart of Europe» në Shqipëri. Fushata ndërtoi një koalicion komunitetesh, studiuesish, organizatash dhe mbështetësish ndërkombëtarë kundër digave të planifikuara në Vjosë. Rezultati më i rëndësishëm erdhi në mars 2023, kur Vjosa dhe degët kryesore të saj u shpallën Park Kombëtar i Lumit të Egër, i pari i këtij lloji në Evropë.

Për këtë punë, Guri u vlerësua me Çmimin Goldman për Mjedisin 2025, një nga vlerësimet më prestigjioze botërore për aktivizmin mjedisor në nivel komunitar, i njohur si «Nobeli i Gjelbër». Në vitin 2025 ajo themeloi Qendrën LUMI — Lëvizja për Ujërat, Mjedisin dhe Integrimin, organizatë që vendos komunitetet, gratë dhe të rinjtë në qendër të mbrojtjes së natyrës. EuroNatur e përshkruan si një nga personat kyç në suksesin e Vjosës.

Si nismëtare e referendumit, ajo sjell përvojë të drejtpërdrejtë në organizim qytetar, komunikim publik dhe mbrojtjen ligjore të ekosistemeve.

Blendi Salaj është gazetar, moderator, producent dhe ekspert komunikimi me mbi dy dekada përvojë në media në Shqipëri dhe Shtetet e Bashkuara. I diplomuar Cum Laude në Communication në Worcester State University, Massachusetts, ai ka ndërtuar një karrierë që ndërthur televizionin, radion, median digjitale, edukimin mediatik dhe komunikimin publik. Prej vitit 2022 është Editor in Chief dhe drejtues i «Wake Up» në Top Channel; më herët ka drejtuar «Our Day» në A2 CNN dhe ka qenë krijues e drejtues i «The Breakfast Club» në Club FM.

Përtej medias, Blendi ka drejtuar Active Media Center, ka ligjëruar mbi etikën e gazetarisë, edukimin mediatik dhe të folurin publik, si dhe ka trajnuar të rinj në aktivizëm. Ai është gjithashtu bashkëthemelues dhe ish-kryeredaktor i platformës socio-politike Peshku Pa Ujë. Në vitin 2025 u vlerësua me çmimin «Influencuesi i Vitit» nga Business Magazine, duke reflektuar ndikimin e tij të vazhdueshëm në debatin publik dhe komunikimin mediatik në Shqipëri.

Ersid Domnori ka studiuar shkenca dentare dhe punon si dentist, sipas informacionit të dhënë drejtpërdrejt në materialet e grupit nismëtar. Kërkimi publik e lidh emrin e tij me Fakultetin e Shkencave Dentare të Universitetit «Aldent» në Tiranë; faqja e anëtarëve të institucionit në ResearchGate e rendit në Fakultetin e Dentistrisë, me interes në kariesin dentar.

Domnori figuron gjithashtu si bashkautor në kërkime ndërkombëtare mbi studentët e dentistrisë. Mes tyre janë dy studime të vitit 2021 në revistën Vaccines, mbi qëndrimet ndaj vaksinimit kundër COVID-19 dhe faktorët e hezitimit ndaj vaksinës, si dhe një studim shumëkombësh i vitit 2025 në Frontiers in Oral Health mbi aspiratat profesionale të studentëve të dentistrisë. Këto botime tregojnë përvojë në bashkëpunime të mëdha kërkimore dhe në analizimin e sjelljeve, njohurive dhe vendimmarrjes së studentëve të shkencave mjekësore.

Gentiana është juriste me eksperiencë profesionale në industrinë e teknologjisë ligjore, korporata ndërkombëtare, akademi, koordinimin e projekteve në fushën e edukimit dhe fuqizimit të komuniteteve, trajnimin dhe mentorimin e të rinjve, dhe një prej nismëtareve të referendumit për shfuqizimin e ligjit 21/2024. Udhëhiqet prej bindjes së patundur se angazhimi kolektiv është melhem për çdo kohë dhe vend, ndaj qytetarët duhet të përdorin çdo mjet juridik për të mbrojtur trashëgiminë e tyre natyrore.

Prandaj, krahas angazhimeve profesionale, dhe përtej të qenit një prej nismëtareve të këtij referendumi, jep kontribut si këshilltare ligjore në mbarëvajtjen e procesit të tij, veçanërisht në raport me mbrojtjen e të dhënave personale.

Gentiana e ka ndërthurur përherë kuriozitetin profesional me përgjegjësinë për angazhim shoqëror, dhe është autore e bashkautore e punimeve hulumtuese: «Dhuna me bazë gjinore: qasja shqiptare dhe ndërkombëtare», «Nga de jure në de facto: Një pasqyrë e përgjithshme mbi zgjerimin e të drejtave të vajzave dhe grave në Shqipëri» dhe «Balanca ndërmjet të drejtës për t’u informuar dhe të drejtës për privatësi në vendimet gjyqësore: rasti i Shqipërisë». Aktualisht shkruan artikuj me përmbajtje ligjore në hapësirën e saj në internet, ku një prej temave i dedikohet edhe mbajtjes së referendumeve.

Gëzim Shuli është një profesionist shqiptar i angazhuar në mbrojtjen e natyrës, zhvillimin rural, turizmin e qëndrueshëm dhe fuqizimin e të rinjve. Ai është Drejtori Ekzekutiv i AlbNatyra, një organizatë që punon kryesisht për ruajtjen e biodiversitetit dhe zhvillimin e qëndrueshëm në Shqipëri, me një fokus të veçantë në zonat e Elbasanit dhe të Librazhdit.

Gëzim Shuli koordinon projekte, partneritete dhe iniciativa në terren ku përfshihen monitorimi i faunës, ruajtja e habitateve të specieve të rrezikuara, zhvillimi i shtigjeve dhe turizmit të natyrës, edukimi mjedisor dhe përfshirja e të rinjve e komuniteteve lokale në ruajtjen e natyrës. Paralelisht, është i angazhuar në zhvillimin e kapaciteteve, inovacionin dhe sipërmarrjen e gjelbër, duke punuar me të rinj dhe organizata për të krijuar mundësi të reja për zhvillim të qëndrueshëm.

Irini Myftaraj është studente e gazetarisë dhe aktiviste qytetare, e angazhuar në protestat dhe mobilizimet publike të vitit 2026. Ajo është bërë pjesë e zërit publik të Revolucionit të Flamingove, duke marrë pjesë në marshime dhe duke folur mbi organizimin, karakterin paqësor dhe qëllimet e lëvizjes.

Angazhimi i saj ndërthur interesin për gazetarinë me pjesëmarrjen aktive qytetare, duke sjellë në grupin nismëtar perspektivën e një brezi të ri që kërkon më shumë transparencë, përgjegjshmëri dhe hapësirë reale për pjesëmarrjen e qytetarëve në vendimmarrje.

Joniada Ngjelo është juriste dhe profesioniste e së drejtës në Angli, si edhe një nga zërat aktivë kundër Ligjit nr. 21/2024. Si pjesë e 12 nismëtarëve të referendumit, ajo sjell në nismë jo vetëm formimin juridik, por edhe perspektivën e diasporës shqiptare.

Angazhimi i saj është përqendruar te mbrojtja e interesit publik, forcimi i argumentit ligjor dhe kthimi i kundërshtimit qytetar ndaj ligjit në një proces konkret kushtetues. Brenda grupit nismëtar, ajo ka qenë një nga forcat shtytëse të këtij angazhimi, duke lidhur ekspertizën juridike, aktivizmin qytetar dhe përfshirjen e diasporës në mbështetje të referendumit.

Lazjon Petri është biolog me master në biologji mjedisore, autor, përkthyes dhe profesionist me përvojë në ruajtjen e natyrës. Sipas rrëfimit të tij të ruajtur në dosje, ai punoi rreth tre vjet në Patok si përkthyes dhe asistent i studiuesit të breshkave detare Michael White, duke matrikuluar e fotografuar breshkat e kapura në kurthet e peshkimit «stavnik». Kontributi i tij mbështetet nga MEDASSET, ku falënderohet në dokumentimin e studimit mbi strukturën e popullatave të breshkave në Gjirin e Drinit, dhe nga një raport vjetor i CABI-t, që e përmend si shkencëtar të ri nga Shqipëria.

Ai ka punuar në Parkun Kombëtar të Prespës, ka ndjekur trajnim pasuniversitar në Universitetin e Klagenfurtit dhe ka kontribuar si ndërmjetës vendor në dokumentacionin për Peizazhin e Mbrojtur të Pogradecit, ku emri i tij figuron në suplementin e planit të menaxhimit. Petri ka punuar edhe si guidë turistike dhe më pas në kërkim-zhvillim në industrinë ushqimore.

Në fushën kulturore, ai ka botuar ese te Peizazhe të Fjalës, përfshirë shkrime mbi natyrën, protestën, historinë dhe kulturën. Profili i tij bashkon shkencën, edukimin mjedisor, turizmin dhe reflektimin qytetar.

Mateo Yskollari është aktivist dhe student në ciklin Master në Inxhinieri Informatike. Pjesëmarrës në shumë protesta qytetare dhe i angazhuar kryesisht në çështjet e rinisë dhe arsimit, ai ka qenë pjesëmarrës në forume të ndryshme studentore në Ballkan dhe zë i rëndësishëm në kauza studentore ndër vite. Në protestën e flamingove vjen si student i angazhuar dhe kundër ligjit keqbërës 21/2024.

Pjesëmarrja e tij si nismëtar në referendumin për shfuqizimin e këtij ligji nuk është rastësi: gjenerata e re është ajo që duhet të bëjë ndryshimin dhe të çojë Shqipërinë drejt përputhshmërisë me standardet e qarta të Bashkimit Evropian.

Migena Kukli është inxhiniere mjedisi dhe profesioniste me mbi 18 vite përvojë në fushën e mbrojtjes së mjedisit dhe të menaxhimit të projekteve. Ajo ka drejtuar dhe ofruar konsulencë në projekte të ndryshme në fushën e mbrojtjes së biodiversitetit, ujërave, menaxhimit të riskut dhe ndërgjegjësimit mjedisor.

Me një angazhim të vazhdueshëm për mbrojtjen e natyrës dhe interesin publik, Migena është gjithashtu aktive në komunitetin shqiptar në diasporë, duke kontribuar në iniciativa qytetare dhe në promovimin e zërit të shqiptarëve jashtë vendit.

Oljam Dervishi është inxhinier agro-mjedisor, kërkues dhe aktivist mjedisor. Ai ka përfunduar dy programe Master: në Inxhinieri Agro-Mjedisore në Universitetin Bujqësor të Tiranës dhe në Menaxhim Territori dhe Zhvillim Lokal në Universitetin Paul Valéry, në Francë.

Pas studimeve dhe përvojës profesionale jashtë vendit, u kthye në Shqipëri, ku ndërthur kërkimin shkencor me punën në terren. Është autor dhe bashkautor studimesh dhe ka punuar në analizën territoriale, GIS, politikat mjedisore, zhvillimin rural dhe menaxhimin e burimeve natyrore.

Në vitin 2022, së bashku me katër të rinj të tjerë të rikthyer në Shqipëri, bashkëthemeloi RESU — Reinforce Sustainability, ku shërben si Drejtor Ekzekutiv. Përmes RESU-së dhe programit «River of People», ai punon për mbrojtjen e lumenjve, fuqizimin e komuniteteve dhe përfshirjen e të rinjve në zgjidhjen e problemeve mjedisore. Në vitin 2025 u vlerësua me çmimin «Green Activist» për kontributin në mobilizimin e të rinjve dhe ndërgjegjësimin e komuniteteve për mbrojtjen e lumenjve dhe natyrës.

Rikaldo Çelaj është arkeolog, me formim në Arkeologji dhe Trashëgimi Kulturore dhe Master Profesional në Guida Turistike. Përvoja e tij ndërthur arkeologjinë, trashëgiminë kulturore, interpretimin e territorit dhe turizmin, përfshirë edhe angazhimin profesional pranë Abkons.

Në vitin 2026 ai mori pjesë si bashkëpunëtor në gërmimet arkeologjike në Forumin Rrethor të Dyrrachium, në kuadër të projektit kërkimor-shkencor «Dyrrachium në Antikitetin e Vonë» të Institutit të Arkeologjisë, Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Përvoja e tij sjell në nismë një perspektivë që lidh mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, territorin dhe zhvillimin e qëndrueshëm.